Yapı, İnşaat Malzemeleri ve Teknolojileri Fuarı

Yapı Fuarı - Turkeybuild İstanbul
8 - 12 Mayıs 2018 • İstanbul, Türkiye, TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi

Asansör Çalışma Prensibi ve Çeşitleri


Çok katlı yapılarda, üst geçitlerde ya da aslında merdivensiz yukarıya çıkılması gereken her yerde asansöre ihtiyaç duyulmaktadır. İnsanların ya da yüklerin taşınabileceği değişik ebatlarda bir kabin, dikey veya yatay kılavuz raylar arasında, belirli duraklara taşıma işlemi yapan araca asansör denir. Asansörler, elektrikle çalışırlar ve insanları, yükleri bir kattan diğerine çıkarıp indiren platform bir kabine sahip olan araçlardır. Asansör ilk kez Avrupa’da Elisha Graves Otis tarafından bulunmuş ve oradan da tüm dünyaya yayılmıştır.

Özellikle büyük şehirlerde iş ve sosyal yaşamı oldukça kolaylaştıran asansör, insanların üst katlara kolaylıkla çıkabilmelerini sağlaması bakımından yaşam konforunu artıran bir araçtır. Zira asansör icat edilmeden ya da bu kadar yaygınlaşmadan öncesinde insanlar sadece 4-5 katlı, yürüyerek çıkılabilecek yükseklikte binalar yapmaktaydılar. Sonrasında asansörün icadı çok katlı binaların önünü açmıştır.

İlk asansörler buhar gücüyle çalışıyor, buhar makinesi tamburu döndürüyor, asansör kabinin çeken halat da tamburun üstüne sarılıyordu. Bu bakımdan balık oltalarındaki mantığa benzer bir işleyiş vardı.

Ardından hidrolik asansörler kullanılmaya başlandı. Asansör boşluğunu meydana getiren çelik bir silindir vardı. Silindirin yarısı, yapının en üst katından aşağı kadar iniyorken, diğer yarısı da yapının temelinin altında toprağa gömülü idi. Bu silindirin içinde aşağı yukarı hareket eden çok sağlam bir çelik pistonun üzerine de asansör kabini yerleştirilmişti. Asansörün yukarı çıkması için silindire basınçlı su pompalanması, aşağı inmesi için de su basıncının azalması gerekiyordu.

Asansör Projesi



Asansör projesi, yapılacak olan asansörün kullanım amacı, sıklığı, büyüklüğü, çıkacağı mesafe gibi pek çok değişkenin hesaplanarak ortaya çıkarılan projedir. Asansör hesabı; asansörü kullanacak olan yolcuların yoğunluğu ve kullanma sıklığı, yani trafik analizi, hesaplamasını içerir. İnsanların ve yüklerin dikey olarak yukarı ya da aşağıya taşınması, yüksek binalarda yaşanabilirliğin artması için ihtiyaca tam olarak uygun asansörler imal edilir. Bir asansör tasarlanırken; en fazla sayıda kişi, en kısa sürede, binanın en küçük alanını kullanarak bir ürün ortaya çıkarmak amaçlanır. En ekonomik ve binanın ihtiyaçlarını en iyi karşılayan asansör imal edilmek istenir. Bu bakımdan asansör yapımında önce trafik analizi yapılır, buna paralel olarak da asansör projesi hazırlanır.

Asansör Nasıl Çalışır, Çalışma Prensipleri Nelerdir?



Öncelikle askı halatı ile yükseltilen asansörlerde paraşüt adı verilen zemin güvenlik fren cihazı bulunmalıdır. Bu paraşüt devreye girdiğinde çelik kılavuz raylarına kelepçelenerek kabini frenler. İşte bu frenleme sistemi asansörün en kısa süre içinde durmasını sağlar. Bu paraşüt, kabin zemininin alt rafına takılır ve bir halat yardımı ile harekete geçirilen hız regülatörü aracılığıyla devreye girer. Asansörün hızla alçaldığı bir durumda, halat paraşüt komutasını çeker ve çalıştırır. Bu paraşüt ilk önce motoru durdurur, hızın yeteri kadar azalmadığı durumda da güvenlik frenini kullanır.

Klasik bir asansörün bu şekilde çalışması gerekir. Ancak yukarıda sayılan işlemlerin sorunsuzca gerçekleşebilmesi de yılda bir kez asansör periyodik bakımının asansör yönetmeliği gereğince yapılması gerekir.

Asansör Programlanması



Eğer bir yapıda çok sayıda asansör kullanılacaksa, tüm asansörler bir bilgisayara bağlı olarak otomatik çalışmaları için programlanır. Asansör program cihazı, asansörlerin iniş çıkışlarını yolcu trafiğine göre düzenler. Eğer çok işlek bir yapı ise sabah ve akşam saatleri arasında yolcu trafiği gereğince 6 ayrı program uygulanmaktadır. Bu bağlamda sabahları yolcular işyerlerine gittikleri için genellikle çıkış, akşam saatlerinde ise işten dönüş olduğundan daha çok iniş için programlanır. Sabah ile öğle saatleri arasında ise iniş ve çıkış daha dengeli dağılmıştır. Bir de öğle yemeğine gidilen saatlerde iniş, öğle yemeğinden işe dönüş saatlerinde ise çıkış daha yoğundur. Öğle yemeğinden mesai bitimine kadar yine iniş ve çıkışlar dengeli, iş çıkışı içinse iniş daha yoğun olarak ayarlanır. Gün bittiğinde ise kullanım durumuna göre 1-2 asansör dışında diğer asansörler otomatik sistem tarafından durdurulurlar.

Asansör Malzemeleri



Asansör malzemeleri, asansörü meydana getiren tüm malzemelerdir. Bunlar; asansör makine motoru, fren sistemleri, tahrik sistemleri, kumanda sistemleri, asansör kabini, kapısı, zemin, asansör hız kontrolleri, elektrikli asansör butonları, asansör küpeşteleri, kaplamalar, tavanlar, bilgisayar teknolojisi, acil yardım düzeneği, alarm düğmeleri, acil ışıklandırma, mekanik bir arıza oluştuğunda kullanılacak karşılıklı haberleşme sistemleri ve yedek güç kaynaklarıdır.

Asansör Butonları



Asansör butonları; kabin panelleri, S. Ü. Kabin panelleri, S. A. Kabin panelleri, dokunmatik paneller, engelli panelleri, kat panelleri, dokunmatik paneller, S. Ü. Üst göstergeler, A. A. Üst göstergeler, monsarj paneller, dubleks paneller olarak sıralanabilir.

Asansör Regülatör Halatı



Asansörde askı malzemesinin kopması durumunda güvenlik elemanlarını çalıştırmak için karşı ağırlık veya dengeleme ağırlığına bağlanan yardımcı halattır.

Asansör Perdesi



Asansör perdesi, panaromik asansörlerin altına ve üstüne uygulanır ve asansörlerdeki kirli görüntüyü gizler, boşluk görüntüsünü kapatır. Asansör perdesinin üzerine istenen her hangi bir görsel veya reklam tasarımları uygulanabilir.

Asansör Boşluğu (Kuyusu)



Diğer bir adı asansör kuyusu olan asansör boşluğu, asansörün hızına ve kabin boyutlarına göre tasarlanır. Kabin ve karşı ağırlık düşey doğrultu boyunca asansör kuyusunun içinde hareket eder. Asansör boşluğunun etrafı yanmaya karşı dayanıklıdır. Kabinin en son duraklarda bulunma durumuna göre üstte ve altta boşluklar bulunmaktadır. İşte asansörün bu üst boşluğuna baca, alt boşluğuna ise kuru adı verilir. Bu boşluğun duvarları tabandan tavana kadar tuğla, beton perde, çelik konstrüksiyon ile yapılır. Burada asla ahşap malzeme kullanılmaz. Eğer asansörde iki ya da daha fazla kabin yan yana kullanılacaksa aralarda koruyucu bir paravan olur.

Asansör Kumanda Panosu



Asansörün makine teçhizatının güç beslenmesini yapar, bütün çalışma adımlarını kontrol eden güvenliği sağlayan beyin ve güç kaynağıdır. Asansör kumanda panoları 5 çeşittir.

1. VVVF sürücülü asansör kumanda panoları



Yeni teknoloji ürünü ve pek çok avantaja sahip olan, özelliklede tasarruflu olan kumanda panolarıdır. Nitelikli binalarda kullanım için uygundur.

• Yaklaşık % 40 elektrik tasarrufu sağlar.
• Yükten bağımsız olarak her şartta yüksek konfor sağlar.
• Yüksek hızlara çıkabilir.

2. Makine dairesiz asansör kumanda panoları



Gelişmiş ve teknolojik altyapısı uygun olan binalarda kullanılır. Ergonomiktir, yükten ve alandan tasarruf sağlar.

3. Hidrolik tahrikli asansör kumanda panoları



Makine tahrikli asansörlerle karşılaştırıldığında, hidrolik tahrikli asansör kumanda panolarının hızları daha düşük, enerji harcama oranları da daha yüksektir. Ancak yapılarının uygunluğundan dolayı bazı mimarilerde tercih edilir. Hidrolik tahrikli asansör kumanda panolarının 3 tane değişik motor sürme tekniği vardır. Motor gücü, asansör seyir hızı ve konfor ihtiyacına göre; sürme, yıldız-üçgen ve soft starter şeklinde motor sürme teknikleri bulunur.

4. Çift hız motor tahrikli asansör kumanda panoları



Çift hızlı motor kontrollü asansörler, tek hızlı olanlardan biraz daha gelişmiştir. Çift hızlı motorunda birisi asansörün seyrinde diğeri ise kata yanaşmada enerjilendirilen 2 tane sargı vardır. Bu sayede asansörün katta duruşundaki konfor artırılmış olur. Genellikle az katlı ve düşük yük taşıma kapasiteli binalardaki asansörlerde kullanılır.

5. Tek hızlı asansör kumanda panoları



Tek hızlı asansör kumanda panoları on-off şeklinde çok basit bir çalışma prensibine sahiptir. Enerji verimliliği ya da konfor beklentisi yoktur. Günümüzde insan asansörlerinde kullanılmaz, sadece yemek asansörü ya da ofis dosya taşıma asansörü şeklinde kullanılabilir.

Asansör Çeşitleri Nelerdir?



1. İnsan asansörleri



İnsan asansörleri, mekanik ve hidrolik olarak üretilebilirler. Tahrik kasnaklı olanlar mekanik insan asansörleridir ve hızlar 0,60 m/sn ile 2,5 m/sn arasındadır. İnsan asansörleri 1 kişilik de olabilir 33 kişilik de, taşıma kapasiteleri 100 ve 2500 kilo arasında değişir.

2. Engelli asansör



Engellilerin yukarı katlara çıkıp aşağıya inebilmesi için, merdiven ya da platform şeklinde imal edilen asansörlerdir. Merdiven kenarına bir düzenek bağlanır, bu şekilde engellilerin katlar arasında inip çıkabilmeleri sağlanır. İşyerlerinde, villalarda, kamu kurumlarında, özel kurumlarda, evlerde kullanılabilen engelli asansörleri, ölçüler alınarak ihtiyaca göre imal edilir.

3. Yük asansörleri



Depo, fabrika ve otoparklarda ağır yüklerin yukarı çıkarılabilmesi ve aşağıya indirilebilmesi için imal edilen yük asansörleri, yapıldığı binanın en ağır şartlarında çalışabilecek şekilde tasarlanır. Yük asansörleri 500 kilodan, 10000 kiloya kadar yük taşıyabilecek kapasiteye sahiptir. Makineli ya da hidrolik olabilen yük asansörleri, çift kanatlı veya tam otomatik olabilir.

4. Hasta asansörleri



Hasta asansörleri, özellikle sedyeleri taşıyabilmek için üretilirler. Hasta asansörleri 1600, 2000 ya da 2500 kilo taşıyabilecek kapasitede olabilir. Hasta asansörlerinin kabin iç dizaynı özel olarak tasarlanır, sedye ve tekerlekli sandalyelerin giriş çıkış yapmasına olanak verir şekilde üretilirler.

5. Hidrolik asansör



Sıvı basıncı ile çalışan asansörlere hidrolik asansör adı verilir. Kalın bir piston üzerine odacık oturtulur, pistonun kolu binanın yüksekliği kadar zeminin altına sokulmuş bir silindirin içine girer. Güçlü pompalarla bu silindire sıvı gönderilir, sıvı geldikçe piston yukarı doğru çıkar. Asansörü aşağıya indirmek istendiğinde ise sıvı basıncının azalması gerekir. Elektrikli asansörlerin kullanılmaya başlanmasıyla eski önemini kaybeden hidrolik asansörler, çok katlı yüksek binalar için uygun değildir.

6. Elektrikli asansör



Buhar gücü ile çalışan asansörlerde halat sarmalı tambur sistemi bulunmaktaydı. Günümüzde ise buhar makinesi yerine bir elektrik motoru döndürülerek asansör çalıştırılır. Fakat günün teknolojik şartlarında elektrikli, çekmeli asansörler kullanılmaktadır.

Modern elektrikli asansörlerde, askı halatının bir ucunda asansör kabini, diğer ucunda da kabinin ağırlığını dengeleyen ağırlık bağlıdır. Burada kullanılan askı halatların her biri asansör boşluğunun en tepesine yerleştirilen bir kasnak ya da makaranın üzerinde ayrı bir bölmeye oturtulur. Elektrik motoru ile çalışan makara döndükçe halatlar da aşağı ya da yukarı doğru hareket eder. Bu durumda karşılıklı ağırlıklar zıt yönlere doğru hareket eder.

Bu günün asansörlerinde bu düzenek çok daha modernize edilmiş ya da güvenlik en üst seviyeye çıkarılmıştır. Bu bağlamda asansör kabininin çok hızlı inip çıkmasını, en alt ve en üst kat seviyelerini geçmesini engelleyen güvenlik düzenekleri vardır.

Bununla birlikte pistonlu-elektrikli asansörler de bulunmaktadır. Çalışma sistemi eski hidrolikli asansörler gibi olan pistonlu-elektrikli asansörlerde donma ya da pas olmasın diye su değil de, yağ kullanılır. Elektrikli pompa yardımıyla silindirin içine yağ basılır ve bu yağ elektrikli vanalara boşaltılır. Eğer çok ağır bir yük, çok da yüksek olmayan bir kata çıkarılacaksa pistonlu-elektrikli asansör tercih edilir. Uçak gemileri, fabrikalar ve otomobil yıkama, yağlama istasyonları pistonlu-elektrikli asansörler için uygundur.

7. Elektronik denetimli asansör



Asansörün kullanılmaya başlayışından çok uzun zaman geçmiş olmasına, elektrikli asansörlere geçilmiş olmasına rağmen, uzun yıllar boyu asansörün inip çıkmasının kontrolü, kabin açıp kapatma işi için asansör görevlileri bulunuyordu. 1890’dan sonrasında yolcular iniş çıkışları düğmelere basarak kendileri yapmaya başladılar. Asansör çok yaygın kullanılmaz ve zaten birkaç katlı binalar var iken bu konuda sorun da yoktu. Ancak elektronik teknoloji ilerledi ve daha hızlı asansörler ve kendi denetimini yapabilen asansörler imal edildi. Bunun için otomatik denetim sistemi geliştirildi. Otomatik cihazlarla aynı yapı içinde bulunan birkaç asansöre bile aynı anda görev dağıtan “komuta tablosu” oluşturuldu. Otomatik denetim cihazları, yüklenen programa uygun olarak asansörlerin iniş ve çıkış yönlerini ayarlamaktadır. Elektronik denetimli asansörler insanların kendilerinin kontrol altında tuttuğu asansörlerden çok daha hızlı, güvenli ve uzun süre bozulmadan çalışabilir özelliktedir.

8. Otomatik asansör



Otomatik bir asansörde, kabinde kapının bir ya da iki yanına yerleştirilen panel bulunur. Bu panelin üzerinde binanın her katını simgeleyen numaraların yazdığı butonlar vardır. İşte bu düğmeler, asansörü kullanan kişinin ineceği ya da çıkacağı katın düğmesine basması yeterlidir. Bu düğmeler asansör çalışırken hangi katta olduğunu göstermesi için ışıklı düzeneğe sahiptir. Otomatik asansörde yolcu bindikten kısa süre sonra kapılar kapanır, asansör kendiliğinde çalışır. Ulaşılmak istenen kata gelindiğinde ise asansör yavaşlar ve sonra da durur. Ayrıca asansörün içinde bir yolcu varken iniyor ya da çıkıyorken asansörün uğradığı katlarda bir yolcu asansörü kullanmak isterse asansör kapısının yapındaki “çağrı” düğmesine basması yeterli olacaktır. Asansör çıkarken çıkış, inerken de iniş yönüne basıldığında durur. Ulaşılmak istene kata gelindiğinde asansör otomatik olarak durur ve birkaç saniye içinde kapı açılır. Dışarı çıkarken ya da asansöre girerken bir yolcu kapının arasında kalması, sıkışması durumunda sensörler yolcuyu fark eder ve kapı hemen açılır.

9. Panoramik (Cam) asansör



Panoramik (cam) asansörler genellikle alışveriş merkezlerinde, kültür merkezlerinde ve görselliğin önemli olduğu yapılarda kullanılır. Panoramik asansörlerde güvenlik ve konfor kadar estetik görünüm de önem taşır. Özellikle panoramik asansörün cam olması da güvenliğin ön planda olmasını gerektirir. Hidrolik veya elektrikli olarak tasarlanabilen panoramik asansörler, yapının, mekânın olanakları ve talepler doğrultusunda şekillendirilir.

10. Ev İçi Asansör

Çok katlı evlerde katlar arasında özellikle yaşlı ve hastaların kolaylıkla yukarı çıkarılıp aşağıya indirilebilmesi için evin içine kurma amaçlı tasarlanan asansördür. Akıllı ev, modern ev, villa asansörü ya da dubleks asansörü şeklinde “engelsiz” bir ev konforu için ev içi asansör imal edilir.

11. Makine Dairesiz Asansör



Binaların yapısı ve kullanım alanlarından tasarruf edebilmek amacıyla son teknolojik ilerlemeler ışığında makine dairesiz asansörler imal edilmektedir.

Özellikleri

• Makine dairesine gerek duyulmaz,
• Yaklaşık % 40 oranında enerji tasarrufu sağlar,
• Dişli kutusu olmadığı için yıpranma ve bakım sorunu daha nadir görülür,
• Sistem olarak yağsız olduğu için çevre kirliliği ve yangın tehlikesi düşüktür,
• Kontrol sistemi güçlüdür.

12. Tarihi Asansör



İzmir’de bulunan tarihsel öneme sahip asansöre tarihi asansör adı veriliyor. Mithatpaşa Caddesi ile Şehit Nihat Bey Caddesi arasında çalışan iki tane asansörü içinde barındıran asansördür. Musevi İşadamı Nesim Levi, 1907 yılında birinden diğerine 155 tane basamakla ulaşılabilen iki semt arasında daha hızlı ve konforlu ulaşım sağlayabilmek için bu asansörü yaptırmıştır. Tarihi Asansör günümüzde İzmir’de eğlence, kültür ve dinlenme mekânı olarak hizmet vermekte ve her yıl pek çok turisti çekmektedir.

Asansör Standartları



Asansör standartları Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından belirlenmiştir.

1. Sınıf asansörler: İnsan taşımak için tasarlanmıştır.
2. Sınıf asansörler: Esas olarak insan taşımak için tasarlanmış, fakat gerektiğinde yük de taşıyabilen asansörlerdir.
3. Sınıf asansörler: Sağlık kurumlarında kullanmak üzere tasarlanmıştır.
4. Sınıf asansörler: İnsanlar eşliğinde yük taşımak için tasarlanmıştır.
5. Sınıf asansörler: Yalnızca küçük yüklerin taşınması için tasarlanmış, insanların giremeyeceği asansördür.
6. Sınıf asansörler: Yüksek katlı ve yoğun trafikli binalar için tasarlanmıştır.

İlgili yazılar:

Asansör Ölçüleri, Bakım ve Denetimi

Yapı Fuarı - İstanbul'da Yerinizi Almak İçin Tıklayın!



Bizimle iletişime geçmek için bu formu doldurun.